Wkłady odzieżowe - typy, właściwości, zastosowanie

Czy wiesz czym są wkłady odzieżowe, jakie wyróżniamy ich rodzaje i po co właściwie je stosujemy?

Większość osób zajmujących się krawiectwem hobbistycznie wie, że wkłady odzieżowe istnieją, oraz że należy je stosować. Może będą umiały wymienić ze 3-4 rodzaje tych wkładów i właściwie często ich wiedza o wkładach na tym etapie się kończy. Nie jest to wynikiem ignorancji czy braku chęci nauki, ale zwyczajnie słabego dostępu do wiedzy oraz do tych produktów w detalicznej sprzedaży. Jeżeli należysz do tej grupy osób, w tym artykule postaram się temat wkładów odzieżowych odrobinę Ci przybliżyć.

Czym jest wkład odzieżowy

Wkład odzieżowy można uznać za dodatkową warstwę/materiał, który aplikuje się od lewej strony materiału odzieżowego lub wszywa do wnętrza odzieży w celu zmiany lub poprawy właściwości tego materiału i gotowego wyrobu.

Oczywiście wkłady tego typu nie są stosowane tylko przy szyciu odzieży, ale polska nomenklatura nie ma dobrego określenia na całą grupę tego typu wyrobów, a przynajmniej nie udało mi się takiego znaleźć 😉

Po co stosujemy wkłady odzieżowe

Odpowiedź na pytanie po co stosujemy wkłady odzieżowe jest również poniekąd odpowiedzią na pytanie, jaki wkład odzieżowy należy wybrać w danym przypadku. Celem wkładów odzieżowych może być np.:

  • zwiększenie wytrzymałości materiału
  • jego stabilizacja
  • zmniejszenie gniotliwości materiału
  • usztywnienie
  • dodanie objętości
  • dodanie ciężaru
  • “ocieplenie” materiału

Wkłady odzieżowe zwiększają trwałość wyrobów odzieżowych, sprawiają, że odzież lepiej spełnia swoją funkcję, a także prezentuje się bardziej profesjonalnie.

(1) Wkład włókninowy przeszywany (flizelina) – dobrze stabilizuje materiał w kierunku osnowy np. w miejscu wszycia zamka.
(2) Wkład włókninowy puszysty – służy np. do wypełniania przodów marynarek, szczególnie części piersiowej.

Podział wkładów odzieżowych

Możemy wyróżnić dwa główne podziały wkładów. Pierwszy ze względu na sposób łączenia z materiałem wierzchnim, drugi ze względu na rodzaj materiału, z którego zostały wykonane.

Podział ze względu na sposób łączenia

W pierwszej grupie mamy wkłady klejowe (potocznie nazywane klejonkami) oraz wkłady bezklejowe. Wkłady klejowe to materiały pokryte środkiem termoplastycznym, które łączymy z tkaniną lub dzianiną przy pomocy żelazka lub klejarki (w przemyśle). Wkłady bezklejowe w zależności od rodzaju (zarówno wkładu, jak i szytej odzieży) mogą być przyszyte do dodatków na szwy lub przymocowane na całej powierzchni przy pomocy pikowania.

Ze względu na łatwość wykorzystania, wkłady klejowe cieszą się zdecydowanie większą popularnością. Z wkładami bezklejowymi spotkać się można np. przy ocieplaniu odzieży – wszelkiego rodzaju watoliny. W klasycznym krawiectwie męskim wkłady przyszywane stosuje się np. w marynarkach i płaszczach.

(1) Strona z klejem zazwyczaj jest świecąca i lekko chropowata.
(2) Włosianka z wątkiem z końskiego włosia – tkanina bez kleju wykorzystywana w krawiectwie męskim.

Podział ze względu na materiał bazowy

Wkłady odzieżowe dzielą się na 3 główne kategorie ze względu na sposób produkcji materiału bazowego: wkłady tkane, wkłady dziane oraz wkłady włókninowe.

Jeżeli zastanawiasz się, czym w takim razie jest popularna flizelina, spieszę z odpowiedzią. Flizelina jest spolszczoną nazwą niemieckiego słowa Vlieseline, a z kolei Vlieseline jest nazwą własną produktów sprzedawanych przez niemiecką firmę produkującą wkłady odzieżowe (masło maślane). W Polsce przyjęło się flizeliną nazywać głównie wkłady włókninowe płaskie (same wkłady włókninowe obejmują troszkę szerszy asortyment).

(1) Wkład tkany koszulowy – tkanina bawełniana z klejem polietylenowym. Wkład stosowany głównie do usztywnienia kołnierzyków i mankietów w koszulach męskich.
(2) Wkład dziany drapany – świetnie sprawdza się w wielkopowierzchniowym podklejaniu odzieży np. marynarek czy płaszczy. Zapewnia stabilizację kształtu oraz przyjemny chwyt. Dzięki „drapanemu” wykończeniu dodaje delikatny efekt wypełnienia.

(1) Czarna flizelina z klejem naniesionym punktowo. (2) Flizelina z przeszyciami – zbliżenie.

Oczywiście każdy z typów wkładów może być wytworzony z różnych surowców. Przede wszystkim do wytworzenia wkładów wykorzystywane są włókna:

  • poliestrowe
  • poliamidowe
  • wiskozowe
  • bawełniane

Rodzaj surowca, z którego powstał wkład, ma wpływ zarówno na jego właściwości (np. chwyt), ale również na cenę wkładu. Przykładowo włóknina poliestrowa będzie tańsza, ale sztywniejsza niż jej odpowiednik z włókniny poliamidowej. Bardzo często stosuje się mieszanki włókien, aby zapewnić pożądane właściwości wkładu przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów produkcji (i ceny wyrobu końcowego).

Większość rodzajów wkładów dostępna jest w różnej gramaturze. Ogólne wytyczne mówią, że do cieńszego materiału wybierzemy wkład o mniejszej gramaturze, a do grubszego ten o większej gramaturze. Nie jest to jednak zasadą, a wszystko zależy od oczekiwanego efektu. Należy pamiętać, że tak jak w materiałach odzieżowych, większa gramatura wcale nie świadczy o sztywności wkładu, a jedynie o jego wadze (chociaż oczywiście może się to pokrywać).

Niezależnie od tego, czy pracujemy z tkaniną, czy dzianiną, możemy do ich oklejenia zastosować wszystkie typy wkładów. Nie trzeba trzymać się tutaj połączeń typu dzianina z dzianiną, tkanina z tkaniną. Najważniejsze jest, by dobrać wkład kierując się jego cechami np. jeżeli zależy nam, by odzież się rozciągała, wybierzemy do jej podklejenia wkład elastyczny (wkłady elastyczne mogą występować we wszystkich wariantach – tkanina, dzianina, włóknina).

Wkłady klejowe

Przy produkcji wkładów odzieżowych najczęściej wykorzystuje się 3 rodzaje klejów:

  • poliamidowy
  • poliestrowy
  • polietylenowy

W większości przypadków wkłady z klejem poliamidowym i poliestrowym mogą być stosowane w warunkach domowych i być przyklejane żelazkiem. Kleje polietylenowe stosowane są głównie we wkładach do koszul i powinny być naklejane przy pomocy klejarek. Klej polietylenowy cechuje się dużo większą trwałością połączenia, a niektóre wyroby z tym typem wkładu/kleju można prać nawet w 95 stopniach. Niestety odbywa się to kosztem łatwości naklejania.

Na rynku istnieją wkłady z klejem w odmianie niskotopliwej. Produkty te przeznaczone są w głównej mierze do skór i futer. Dzięki niskiej temperaturze topnienia możliwe jest przyklejenie wkładu bez uszkodzenia powierzchni skóry.

Wkłady klejowe z widocznymi punktami kleju.

Rozmieszczenie kleju

Kleje nanosi się na materiał bazowy różnymi metodami i w różnej formie. Najczęściej spotkać można wkłady z klejem naniesionym punktowo. Rozkład punktów kleju ma duże znaczenie przy dobieraniu wkładu do szytego materiału. Gęstość rozmieszczenia punktów kleju oznacza się jednostkami CP (computerpunkt) lub Mesh .

Upraszczając, wkłady z rzadkim rozmieszczeniem kleju (a często co za tym idzie większą kropką kleju) stosuje się do materiałów grubych o nierównej powierzchni, materiałów z fakturą lub z okrywą włosową. Materiały delikatne okleja się wkładami z gęstym rozmieszczeniem punktów kleju i z mniejszą kropką kleju. Jeżeli punkt kleju będzie duży, a tkanina delikatna (lub jeżeli klej zostanie rozgrzany do zbyt wysokiej temperatury!) może zdarzyć się, że przebije on na prawą stronę materiału. Spowoduje to np. klejenie się obłożenia podczas prasowania lub punktowe świecenie się powierzchni tkaniny.

(1) Flizelina z podziałką naniesienia kleju CP52 / mesh 17 (po lewej) oraz CP20 / mesh 11 (po prawej).
(2) Delikatny wkład tkany do lekkich i przezroczystych materiałów z podziałką naniesienia kleju CP190 / mesh 33. Klej w tym wypadku jest ledwo widoczny.

Producenci wkładów stosują również bardziej złożone sposoby nanoszenia kleju jak np. metoda “podwójnego punktu”. Ma to na celu między innymi polepszenie przyczepności wkładu do materiałów trudnych, czyli bardzo gładkich lub pokrytych apreturą (np. silikonową lub teflonową).

Wycinanie i przyklejanie wkładów

Przy wycinaniu elementów z wkładu odzieżowego w większości wypadków stosujemy zasadę krojenia jak przy tkaninach. Oznaczenie nitki prostej na szablonie ustawiamy równolegle do krajki. Wyjątek od tej reguły mogą stanowić niektóre włókniny, chociaż większość tych produktów również przejawia inne właściwości po szerokości, długości i po skosie.

Aby wkład został prawidłowo przyklejony, muszą zostać spełnione 3 główne warunki:

  • temperatura – np. 121-134°C
  • czas – np. 12-14 s
  • docisk – np. 10-15 N/cm2

Korzystając z żelazka bardzo ciężko jest zapanować nad tymi parametrami – zwłaszcza nad dociskiem. Im dokładniej jednak postaramy się odtworzyć idealne warunki klejenia, tym lepsze efekty uzyskamy. Warto zwrócić uwagę, że wszelkie informacje dotyczące temperatury odnoszą się do temperatury, do której ma zostać rozgrzany klej, a nie na jaką ma zostać ustawione żelazko. Jest to o tyle istotne, że czasami korzystając z różnych nakładek na żelazko np. teflonowej, możemy obniżyć temperaturę stopy żelazka nawet o 30 stopni.

Wkład odzieżowy zawsze należy dociskać żelazkiem od góry, a po odczekaniu odpowiedniej ilości czasu, podnieść żelazko i przenieść je w kolejny obszar. Po przyklejeniu wkładu należy pozostawić klejony element w płaskiej pozycji, aż klej ostygnie, a łączenie się utrwali.

Skąd brać informacje

Karta produktu – wkłady koszulowe firmy Camela

Kupując wkład w sklepie (niezależnie czy internetowym, czy stacjonarnym) warto poprosić o informację dostarczone przez producenta wkładu. Na takiej ulotce powinno znaleźć się zalecenie o czasie klejenia, temperaturze czy docisku. Odczytamy z niej także informację o składzie wkładu, zastosowanym kleju, sposobie jego naniesienia oraz podziałce rozmieszczenia kleju (jeżeli dotyczy).

Większość wkładów powinna mieć również podaną informację o konserwacji, którą warto wziąć pod uwagę kupując wkład odzieżowy np. nie wszystkie rodzaje klejów lubią się z praniem chemicznym.

Testuj!

Jak widzisz, dobór wkładu odzieżowego jest naprawdę szerokim zagadnieniem z ogromem zależności i zmiennych, ale troszkę Cię uspokoję – w codziennym szyciu naprawdę można obejść się pracując tylko z kilkoma rodzajami wkładów. W tej dziedzinie nie ma właściwej odpowiedzi, nie jest tak, że tylko jeden wkład pasuje w danej sytuacji, a inny już nie zadziała. Zanim jednak zdecydujesz się na konkretny produkt, przetestuj go z docelowym materiałem. Zobacz czy nie będzie problemu z przyklejeniem wkładu, czy po podklejeniu materiał nie zrobi się zbyt sztywny lub nie jest zbyt miękki (jeżeli na sztywności nam zależy). Pognieć taką próbkę w ręce i zobacz czy wkład podkreśla zagniecenia na materiale, czy wręcz przeciwnie – sprawia, że gniecie się on mniej.

Jeżeli podklejane elementy zachowują się tak, jak tego sobie życzysz, jeżeli wyrób wygląda estetycznie i spełnia swoją funkcję – to jest to wystarczające. Jeżeli jednak efekt jest daleki od ideału, to wiesz, że masz masę możliwości na polepszenie tej sytuacji i znalezienie lepszego rozwiązania 🙂

Mam nadzieję, że wpis ten pozwolił Ci odrobinę lepiej zrozumieć wkłady odzieżowe i ich rolę. A na koniec pytanie – czy masz swój ulubiony wkład odzieżowy? Koniecznie pochwal się w komentarzu jakie produkty się u Ciebie sprawdzają lub na jakie problemy napotykasz przy ich wykorzystaniu!


Napisz co o tym myślisz, możesz także podyskutować na temat tego artykułu na naszej grupie Facebook.

Dodaj komentarz